Kriz, Fortune, Amerika’daki Şirketler

Türkiye’nin ilk 500 şirketi Fortune Dergisi tarafından geçtiğimiz günlerde açıklandı. Araştırmaya göre 2007 yılına göre ilk 500 şirketin karı % 35 düştü. Listede yer alan 142 şirket 2008 yılı bilançosunu net zarar ile kapattı. Analize göre Şirketlerin satış gelirlerinin %23’lük kısmını ihracat gelirleri oluşturmaktadır. İlk 50 şirket baz alındığında bu oran %20’ye, ilk 10 şirket baz alındığında ise %11’e geriliyor.

Tüm gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin dünyada oluşan resesyon sürecinden Türkiye’nin de payını almış olduğunu araştırma açıkça ortaya koymaktadır. Son bir – bir buçuk yıl içersinde Türkiye’nin makro ekonomik sorunlarının mikro düzeyde yansıması olan bu araştırmayı farklı bir boyuta taşımak amacıyla ilk 500 şirketi, Amerikan ekonomisinde yer alan ilk 500 şirket ile karşılaştırdığımızda ise ortaya daha da olumsuz bir tablo çıkmaktadır.

Amerika’da 2008 yılında Fortune Dergisi tarafından yayımlanan ilk 500 listesi incelendiğinde Exxon Mobil‘in 442.851 USD’lik gelir ile birinci sıırada yer aldığı bilinmektedir. Türkiye’nin ilk 500 sıralamasında birinci olan Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.’nin 2008 yılı geliri Exxon Mobil ile karşılaştırıldığında Exxon Mobil‘in 2008 yılı geliri Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.’nin gelirinden 19 kat daha fazla olduğu dikkat çekmetedir. Türkiye’nin ilk 500’ünde yer alan 12 şirketin Amerika’daki ilk 500’e giren şirketler ile karşılaştırması aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.

Grafiğe göre Türkiye’nin ilk 500’ünde sıralamada birinci sırada (sağ eksen) yer alan Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş, Amerika’daki şirketler ile birlikte değerlendirildiğinde 108. sırada (sol eksen) yer alabilmektedir. Sıralamda ilk 250’ye giren sadece 4 şirket mevcuttur. Bu şirketlerden Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. net satış rakamları açısından Türkiye sıralamasında üçüncü sırada yer alırken 2008 yılında 1.090 milyon TL net zarar ile kar - zarar açısından Türkiye’nin en fazla zarar eden şirketi olmaktadır.

Amerika Karşılaştırması
#	Şirketler	2008	2007
1	TÜPRAŞ	108	133
2	TEDAŞ	163	218
3	PETROL OFİSİ	206	248
4	TÜRK TELEKOM A.Ş.	332	334
5	SHELL & TURCAS PET.	315	355
6	TURKCELL A.Ş.	377	368
7	FORD A.Ş.	448	423
8	ENKA A.Ş.	363	434

Türkiye’deki ilk 500’e giren 8 şirketin Amerika karşılaştırması 2007 yılı ile birlikte yapıldığında Turkcell ve Ford AŞ’nin bir önceki yıla göre sıralamada geriye düştüğünü, diğer şirketlerin ise mesafe kaydettiğini söyleyebiliriz. Ford Otosan’ın sıralamada gerilemesini tüm ekonomilerde otomotiv sektörünün krizden daha fazla etkilenmesi olarak yorumlamak yanlış olmaz.

Tablo 1.1 Türkiye – Amerika İlk 8 Şirketin Bir Önceki Yıla Göre Karşılaştırması

Fortune dergisinin araştırması şirketlerin sıralamasının belirlenmesinde makro değişkenlerin önemini vurgulamakta ve şirketlerin krizden ne kadar fazla etkilendiğini ortaya çıkarmaktadır. 2008 yılında tüm olumsuzluklara rağmen şirketlerin sıralamasında ortaya çıkan önemli gelişmeler ise, mikro bazlı kurumsal yönetim ilkelerinin şirketlerin sürekliliği ve başarısında rol oynadığını ortaya koymaktadır.

İlhan ÇİFTÇİ
02 Temmuz 2009